به نظر من یكی از مهمترین تكنینك ها در رانندگی بخصوص با ماشنهای دف جلو left foot braking یا همان ترمز گیری با پای چپ هست زمانی كه به این تكنیك تسلط كافی پدا كنید و فلسفه ی كاری ان را به صورت ملموس درك كنید به ماشین خود چنان تسلطی پیدا خواهید كرد كه هرگز تصورش را هم نمی كردید و به راحتی میتونید در چرخهای جلو و عقب به گریپ مورد نظرتون دست پیدا كنید و تعادل گریپ مورد نظرتون رو در چرخهای جلو و عقب ایجاد كنید گویی پاهای شما به جای چرخهای ماشین بر روی زمین حركت میكند بخصوص در رالی این تكنیك بدون شك اگر مهمترین تكنیك نباشد یكی از مهمترین و حیاتی ترین تكنیك هاست انهم به دلایلی كه در ادامه بهشون اشاره خواهم كرد علاوه بر اون این تكنیك كاركردهای دیگه ای هم داره كه به اونها هم اشاره خواهم كرد.
حالا كه نتونستم به وعده ی خودم در مورد تاپیك های دیگه سر وقت عمل كنم گفت شاید بد نباشه كه یه مختصر چیزایی كه در مورد این تكنیك میدونم اینجا بذارم هرچند كه دوستان همه استاد من هستند و مسلما دانش بسیار بیشتر از من در این زمینه دارند
تكنیك ترمز گیری با پای چپ یا همون LFB به اعتقاد بسیاری اولین بار توسط Stig Blomgvist قهرمان رالی سوئدی در زمانی كه در سالهای 1960 تا 1970 برای تیم SAAB رانندگی میكرد ابداع و تكمیل شد.
اگر تجربه ی رانندگی با یك ماشین دف جلو رو داشته باشید كه حداقل در ایران فكر كنم اكثرا این تجربه رو داشتیم و داریم میدونید كه در یك ماشین دف جلو زمانی كه در حال شتاب گیری هستید و پدال ترمز هم هیچ فشاری بر روش نیست وقتی كه چرخهای جلو چرخونده میشن ماشین تمایل به understeer یا همون از دست دادن چسبندگی چرخهای جلو پیدا میكنه و برای مقابله با اون با استفاده از تكنیكی به نام left foot braking تعادل ترمز رو به به طرف چرخهای عقب تغییر میدیم به عبارت دیگه برای مقابله با این حالت و رسیدن به حالت neutralsteer (تعادل چسبندگی بین چرخهای جلو وعقب) و یا حتی بیشتر پیش رفتن و در ادامه تبدیل neutralsteer به oversteer (كم شدن چسبندگی چرخهای عقب نسبت به جلو) از تركیبی از پدال گاز و ترمز استفاده میكنیم.
اما حالا سوال اینه كه چطور میشه چنین كاری كرد؟
زمانی كه شما پدال گاز رو فشار میدید و شتاب گیری میكنید بدنتون به عنوان یه جرم به كدوم سمت میره؟ دقیقا همون طوری كه همه تجربه كردید بدن شما به طرف عقب میره (كه علتش اینرسی بدن شما به عنوان یه جرم هست كه طبق قانون نیوتون میخواد سرعت حركت خودش رو حفظ كنه و با تغییر سرعت مقابله كنه)
حالا زمانی كه ترمز میكنید بدن شما به كدوم سمت میره؟
باز هم همون طوری كه همه تجربه كردید بدن شما به سمت جلو میره و علتش هم باز همون اینرسی بدن شما به عنوان یه جرم هست كه میخواد سرعت خودش رو ثابت نگه داره.
این دقیقا همون قضیه ی انتقال وزنی هست كه برای ماشین هم در هنگام شتاب گیری و ترمز گیری اتفاق خواهد افتاد ، به عبارت دیگه زمانی كه شما پاتون رو روی پدال گاز فشار میدید وزن ماشین به طرف اكسل عقب انتقال پیدا میكنه و نتیجه اینكه نیروی عمودی حاصل از وزن بر روی چرخهای عقب زیاد میشه و نیروی عمودی بر روی چرخهای جلو كاهش پیدا میكنه. همون طور كه میدونید نیروی اصطكاكی برابر است با : K × Fn كه در این رابطه k ضریب اصطكاك بین دو سطح هست و Fn هم نیروی عمودی هست پس نتیجه اینكه اصطكاك یا چسبندگی لاستیكهای عقب با زمین بیشتر میشه و چسبندگی چرخهای جلو روی زمین كمتر خواهد شد. و به همین دلیل هم هست كه زمانی كه شما در حال شتاب گیری هستید و فرمون رو می چرخونید ماشین شما تمایل به understeer پیدا میكنه.
دقیقا برعكس همین حالت زمانی كه شما ترمز گیری میكنید انتقال وزن به سمت اكسل جلو هست نتیجه اینكه نیروی عمودی روی چرخهای جلو زیاد میشه و بر روی چرخهای عقب كاهش پیدا میكنه لذا چسبندگی لاستیكهای جلو زیاد میشه و چسبندگی لاستیكهای عقب كاهش پیدا میكنه و دقیقا به همین دلیل هم هست كه زمانی كه شما ترمز میگیرید و در همون حال فرمون میدید ماشین شما تمایل به oversteer پیدا میكنه.
(البته در اثر شتاب گیری و ترمز گیری چون پروفیل ماشین هم نسبت به زمین دچار حالت گوه ای شدن میشه تغییراتی هم در گریپ ایرودینامیكی خواهیم داشت كه البته تغییراتش خیلی كمتر از گریپ مكانیكی هست و برای همین دیگه اینجا از بررسی اونا صرف نظر كردم)
در حقیقت فلسفه ی اصلی left foot braking همین دو نكته ی ساده هست كه در بالا بهشون اشاره كردم.
تقریبا در تمام ماشینهایی كه برای مصرف روزمره خیابانی تولید میشوند كمپانی سازنده تنظیمات رو طوری انجام میده كه بالانس ترمز به سمت چرخهای جلو باشه (به عبارت دیگه نیروی ترمز گیری چرخهای جلو بیشتر باشه) و دلیل ان هم فقط مسایل ایمنی هست به عبارت دیگه حتما همتون تجربه كردید كه وقتی در حال پیچیدن هستید وقتی ترمز دستی رو میكشید چی میشه در حقیقت شما با این كار بالانس ترمز رو به طرف چرخهای عقب بردید اما این چیزی نیست كه مردم عادی كه میخوان از ماشینشون فقط به عنوان یه وسیله ی تردد استفاده كنن ازش خوششون بیاد! دقیقا به همین دلیل هم هست كه برای ماشینهای شهری عادی بالانس ترمز به طرف چرخهای جلو تنظیم میشه.
اما برای مسابقه ما میتونیم به راحتی بالانس ترمز رو به طرف چرخهای عقب ببریم دو راه داریم راه اول اینكه از ترمزهای عقب قویتری استفاده كنیم برای مثال حتما كسانی كه قبلا ترمزهای عقبشون كاسه ای بوده و با ترمزهای دیسكی قوی تعویضش كردن این تغییر در بالانس ترمز رو در هنگام رانندگی احساس كردن و احساس كردن كه ماشینشون تمایل بیشتری به oversteer پیدا كرده. راه دوم هم تغییر در والو نسب در بوستر هست كه بالانس ترمز رو بین چرخهای جلو و عقب تنظیم میكنه و با تغییر دادن اون میتونیم بالانس ترمز رو به سمت چرخهای عقب ببریم حتی در مسابقات از والوهای كنترلی خاصی استفاده میشه كه قابل تنظیم هستن و راننده میتونه از داخل كابین بالانس ترمزی رو سر هر پیچ با كنترل اون عوض كنه البته این شیوه برای رانندگی در پیست عالی هست اما مثلا برای رالی خیلی مناسب نیست كه به طور ناگهانی ممكنه یكدفعه سطح جاده رو گل لغزنده پوشونده باشه و به طور ناگهانی گریپ از دست بره! اینجاست كه LFB قدرت نمایی میكنه!
زمانی كه شما به LFB تسلط پیدا كنید به راحتی زمانی كه سطح جاده عوض میشه و یا شرایط پیچ به طور غیر منتظره تغییر میكنه یا ماشینتون وارد حالت غیر دلخواهتون میشه میتونید با تنظیم فشار پاتون روی پدال گاز و پدال ترمز بالانس ترمز رو به دلخواه خودتون تغییر بدید و در نتیجه به بالانس چسبندگی مورد نظرتون بین لاستیك های عقب و جلو برسید برای مثال فرض كنید شما به صورت غیر مناسب وارد یه پیچ میشید و یا اینكه وارد پیچی میشید كه نمیشناسیدش و یدفعه پیچ خیلی تیز میشه ، فشار پای چپتون رو روی پدال ترمز نسبت به فشار پای راستتون روی پدال گاز بیشتر میكنید و ماشین از حالت understeer میره به حالت oversteer و پیچ رو رد میكنید و مقدار oversteer هم كاملا دست خودتونه كه با تنظیم فشار ترمز به فشار پدال گاز میتونید بهش برسید.
دقیقا برعكس همین حالت یه زمانی توی یه پیچی احساس میكنید كه چرخهای عقبتون بیشتر از مقداری كه دلخواه شما هست داره به طرف بیرون پیچ اسلید میشه در این حالت فشار پای چپتون روی پدال ترمز رو یه مقدار كم می كنید و فشار پای راستتون روی پدال گاز رو یه كم زیاد میكنید و این باعث كمتر شدن oversteer و بعد از اون وارد شدن به understeer میشه به همین شیوه شما حتی میتونید با تنظیم نسبت فشار پای چپ روی پدال ترمز به فشار پای راست روی پدال گاز به حالت neutralsteer برسید و چسبندگی لاستیكهای جلو وعقبتون رو با هم برابر كنید كه در بعضی حالت ها بهش نیاز شدیدی داریم.
یه لاستیك زمانی 100% چسبندگی ممكن رو با سطح جاده داره كه در مسیر مستقیم بدون هیچگونه ترمز گیری یا شتاب گیری در حال چرخیدن باشه، زمانی كه شما هر یك از این سه فاكتور رو تغییر بدید چسبندگی لاستیكها تحت تاثیر قرار میگیره و تغییر میكنه. در یك ماشین دف جلو زمانی كه شما همزمان با گاز دادن ترمز هم میگیرید دو اتفاق میافتد:
1-چرخهای جلو به چرخیدن خودشان ادامه میدهند.
2-چرخهای عقب تمایل به قفل شدن پیدا میكنند.
نتیجه اینكه اگر در حال عبور از پیچ باشید انتهای ماشین شما تمایل پیدا میكند كه به طرف بیرون پیچ اسلید شود و در صورتی كه بخواهید اسلید شدن انتهای ماشین رو كنترل كنید یا اصلا متوقف كنید فشار پای چپ روی ترمز رو كم كرده و فشار پای راست روی گاز رو یه مقدار زیادتر میكنید و این باعث میشه كه از حالت oversteer به حالت understeer برید و اسلید شدن انتهای ماشین به طرف بیرون پیچ متوقف بشه.
اما برای تمرین كردن left foot braking باید بگم كه اگه تا حالا این كار رو انجام ندادید یا تسلط كافی به این كار ندارید قبل از هرچیزی باید پای چپتون رو با پدال ترمز اشنا كنید و عادتش بدید به اینكه بتونه ترمز بگیره دقیقا مثل كسی كه راست دست هست و نوشتن با دست چپ براش خیلی سخته اولش ممكنه ترمز گرفتن با تسلط كافی با پای چپ خیلی سخت به نظر برسه ولی باید سعی كنید با تمرین پاتون رو به این كار عادت بدید برای همین به نظر من بهترین تمرین اینه كه اول سعی كنید یه مدتی به جای اینكه ترمز گیری های عادیتون رو مثل همیشه با پای راست انجام بدید این كار رو با پای چپ انجام بدید بعد از یه مدت می بینید كه به صورت نا خوداگاه به راحتی میتونید با پای چپ با همون سرعت عمل و با همون دقت پای راست ترمز كنید اگه به این نقطه رسیدید مرحله ی اول كار رو با موفقیت طی كرده اید مرحله دوم تمرین استفاده ی همزمان از پدال گاز و ترمز هست و اینكه بتونید به راحتی توی شرایط مختلف فشار پای چپتون روی پدال ترمز و پای راستتون روی گاز رو نسبت به هم تنظیم كنید و پاهاتون دقیقا این كار رو با توجه به حسی كه از چسبندگی جلو و عقب دارید و حالتی كه میخواید بهش برسید انجام بدن برای این كار یه جای باز پیدا كنید كه یه پیچ 90 درجه داشته باشه یا اینكه مثلا با چند تا تیكه پارچه یا یه چیز دیگه برای خودتون یه پیچ 90 درجه درست كنید بعد وارد پیچ بشید وقتی كه شروع به پیچیدن كردید همزمان با گاز دادن با پای چپ هم كمی ترمز بگیرید تا انتهای ماشین كمی اسلید بشه زمانی كه ماشین كمی چرخید و روبروی جهتی كه میخواید برید قرار گرفتید فشار ترمز رو كم كنید و فشار گاز رو زیاد كنید و رد بشید. البته در دفعات اول قبل از شروع حركت كاملا تمركز كنید و چند ثانیه با خودتون مرور كنید كه دقیقا میخواهید چیكار كنید و بعد حركت كنید بعد از چند دفعه تمرین میبینید كه دیگه نیاز به فكر كردن ندارید و به صورت خودكار پاهاتون عمل میكنن و ماشین رو به راحتی حول چرخهای جلو میتونید به مقدار دلخواه بچرخونید و در جهت مورد نظرتون قرار بدید خواهید دید كه برای انجام اینكار فقط به فشار خیلی كم ترمز نیاز خواهید داشت و بعد از تسلط پیدا كردن به راحتی میتونید دقیقا در زمانی كه مد نظرتون هست اسلید شدن رو شروع كنید و دقیقا در زمانی كه مد نظرتون هست اون رو متوقف كنید.
زمانی كه به این تكنیك مسلط بشید میبینید كه برای انجام دادن اون دیگه به هیچ وجه فكر نمیكنید بلكه به صورت اتوماتیك پاهاتون این كار رو انجام میدن دقیقا مثل خیلی از تكنیك های دیگه ی رانندگی مثلا كسایی كه به heal & teo تسلط دارن قبل از پیچ بدون اینكه فكر كنن پاشون این كار رو انجام میده من خودم با heal & teo خیلی مشكل داشتم یه مدت برای عبور از سرعت گیرها كه قربونشون برم هر روز مثل علف هرز سبز میشن heal & toe میكردم بعد از یه مدت احساس كردم پاهام دیگه به صورت خودكار این كار رو انجام میده و واسم خیلی عجیب و جالب بود!
وقتی كه قدرت LFB توی ماشینهای دف جلو رو احساس كنید می بینید كه توی پیچها تسلط فوق العاده بالاتری روی ماشین خواهید داشت و با شجاعت بیشتری میرید روی لیمیت. علاوه بر اون خیلی از حركات نمایشی رو كه قبلا با ترمز دستی انجام میدادید حالا میتونید بدون استفاده از ترمز دستی و با استفاده از LFB انجام بدید مثل فیش تیل كردن ماشین یا چرخش 180 درجه یا 90 درجه و یا ورود به دریفت و نكته ی مثبت اینه كه دیگه هر دو تا دستتون روی فرمون هست و نیاز نیست یه دستتون بره روی ترمز دستی و در نتیجه تسلط بیشتری هم روی ماشین خواهید داشت
توی ماشینهایی كه توربو دارن هم گاهی از استفاده ی همزمان ترمز و گاز استفاده میشه البته به یه علت دیگه!زمانی كه ماشین شما BOV نداشته باشه وقتی كه گاز رو ول میكنید و دریچه ی گاز بسته میشه هوایی كه پشت دریچه ی گاز یا به عبارت دیگه بین دریچه ی گاز و خروجی كمپرسور محبوس میشه همین طور با كار كردن كمپرسور متراكم تر میشه و این افزایش فشار هوای محبوس بعد از خروجی كمپرسور باعث میشه كه دور كمپرسور كاهش پیدا كنه و حتی ممكنه باعث توقف چرخش كمپرسور بشه و حتی باعث چرخش برعكس كمپرسور بشه كه اسیبهای جدی به یاتاقان های كمپرسور وارد میكنه علاوه بر اون وقتی هم كه دوباره گاز میدید به علت اینكه دور كمپرسور كم شده تا دوباره دور بگیره زمان نیاز هست كه باعث ایجاد یه lag یا همون تاخیر شدید در پاسخگویی به پدال گاز میشه كه خیلی اعصاب خوردكن هست علاوه بر اون حتی ممكنه از استانه ی بوست هم خارج شده باشید كه اونوقت دیگه خر بیار باقالی بار كن! نتیجه اینكه همزمان با ترمز گیری گاز هم میدن تا دریچه ی گاز بسته نشه و دور كمپرسور افت شدید پیدا نكنه البته در این حالت میشه از heal & toe هم استفاده كرد ولی چون تنظیم دقیق نسبت گاز به ترمز در حالت كلی توی heal & toe نسبت به LFB خیلی سخت تر هست معمولا LFB ترجیح داده میشه البته خود BOV ها هم دو دسته هستن دسته ی اول وقتی كه دریچه ی گاز بسته میشه و باز میشن ، هوای محبوس شده پشت دریچه گاز رو به درون اتمسفر تزریق میكنن و دسته ی دوم این هوای فشرده شده رو بر میگردونن به ورودی كمپرسور. اگه BOV از نوع دوم نصب كرده باشیم نیازی به LFB نیست ولی اگه BOV مون از نوع اول باشه درسته كه مشكل توقف كمپرسور در اثر افزایش فشار در خروجیش پیش نمیاد اما چون دریچه ی گاز بسته شده و دور موتور كاهش پیدا كرده دبی و فشار گازهای ورودی به هوزینگ توربین كم میشه و دور توربین كم میشه و در نتیجه دور كمپرسور كم میشه و وقتی كه دوباره گاز بدیم باز هم یه lag احساس میكنیم كه برای همین اینجا هم استفاده از LFB برای بالا نگه داشتن دور موتور و در نتیجه دور كمپرسور میتونه مفید باشه.
مورد بعدی كه از ترمز گیری با پای چپ استفاده میشه در ماشینهای دنده اتومات هست كه چون كلاچ وجود نداره پای چپ بیكار هست و خیلی ها پیشنهاد میكنن كه ترمز گیری با پای چپ انجام بشه به دو دلیل اول اینكه زمانی كه میخواهیم ترمز كنیم چون اگه پای چپ همیشه روی ترمز باشه دیگه زمان لازم برای انتقال پای راست از روی پدال گاز به روی پدال ترمز حذف میشه و در نتیجه سرعت عمل در ترمز گیری بالا میره و دوم اینكه در زمانی كه ترمز گیری تموم میشه و میخواهیم گاز بدیم زمان لازم برای انتقال پا از روی پدل ترمز به روی گاز حذف میشه و در نتیجه با سرعت عمل بیشتری شتاب گیری میكنیم. البته خیلی از متخصصان ترافیك مخالف استفاده از این روش برای افراد عادی هستن چون اعتقاد دارن كه ممكنه باعث سردرگمی و اشتباه اونها در استفاده از پدال ها بشه و عامل تصادف بشه
و نكته ی اخر اینكه امكان استفاده از تكنیك LFB در ماشینهایی كه از سیستم Drive By Wire استفاده میكنند وجود نداره ، زیرا این ماشینها به جای استفاده از اتصالات مكانیكی برای پدال گاز از یك كنترلر الكترونیكی برای پدال گاز استفاده میكنن و از اونجایی كه سنسور گاز به ECU وصل هست زمانی كه همزمان پدال گاز و ترمز فشرده بشن ECU بلافاصله متوجه میشه و موتور رو كات اف میكنه چون در این حالت كد خطای مربوط به ایجاد اشكال در عملكرد تراتل بادی و یا گیر كردن پدال گاز فعال میشه!

نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 15 اسفند 1387    | توسط: Farzad Yosef-Lavi    |    |
نظرات()